خسارات آلودگي هوا بر گياهان، درختان و محصولات كشاورزي پديدهاي است كه كمتر به آن به طور جدي توجه شده است و كمتر تحقيقي در كشور به بررسي عدد و رقم ناشي از خسارات اقتصادي و زيست محيطي اين بخش پرداخته است.
طي ۲۵سال گذشته تحقيقاتي در مورد خسارت ازن روي محصولات كشاورزي بخصوص سه محصول زراعي ذرت، سويا و پنبه در آمريكا انجام شده است.
در اين تحقيقات با نصب اتاقكهايي در سطح مزارع وكنترل مقدارازن ميزان خسارت اين گاز را بر روي محصولات كشاورزي ساليانه ۱/۶ميليارد دلار برآورد كردهاند.
يك متخصص بهداشت هوا و استاد دانشگاه ، گفت: افزايش آلايندههاي موجود درهوا، منجر به كاهش گلدهي، ميوهدهي و درنهايت مسموميت درختان ميشود.
دكتر"منصور غياثالدين" در گفت و گو با خبرنگار حوزه محيط زيست ايرنا، افزود: تحقيقات كارشناسان محيط زيست نشان ميدهد، آلاينده ازن موجود در هوا ميتواند علاوه بر ميزان گلدهي و ميوهدهي ، بر ايجاد حساسيت در درختان و گياهان تاثير داشته باشد.
وي ادامهداد: براساس تحقيقات انجام شده، آلايندههاي موجود در هوا باعث ميشودروزنههاي برگ گياه از خود حالت دفاعي داشتهباشد و درمقابل آلايندههاي هوا بسته شوند.
به گفته اين متخصص بهداشت هوا ، نوع و درجه واكنش برگ گياه، به ميزان ازن، درجه، شدت و مدت زمان تماس با گاز ازن بستگي دارد.
غياثالدين با استناد به بررسيهاي انجام شده ، گفت تماس معين ازن معمولا دررطوبت بالااثر زيادتري نسبت به رطوبت كم دارد، زيرا دررطوبت بالا روزنهها بيشتر باز هستند و تبادل گازها به آساني صورت ميگيرد.
وي ادامه داد: بر اثر آلودگي هوا ، سبزينه گياه از بين ميرود و باعث ميشود، برگ گياه كه مواد مورد نياز براي درختان و گياهان را فراهم ميكند زرد شود.
اين متخصص گفت: به اين ترتيب مواد مورد نياز غذايي به درختان و گياهان نميرسد ونشانههاي مسموميت گياه با آلايندههاي هوا را ميتوان به صورت پلاسيدگي گياه مشاهده كرد.
اين امر سبب ميشود براثر تماس با غلظتهاي كم ازن و آلودگي هوا در دراز مدت"برگ ريزش گياه"رامنجر شود و اين موضوع حساسيت گياه را نسبت به بيماري افزايش ميدهد و گياه را آسيب پذير ميكند.
وي ادامه داد: به اين ترتيب آلاينده ازن ميتواند باعث كاهش فتوسنتز، كاهش سطح برگ ، كاهش امكان بهرهوري از آب و كاهش گل و ميوه در گياه شود.
اين استاد دانشگاه و متخصص درزمينه بهداشت هوا، گفت: تحقيقات متخصصان محيط زيست نشان ميدهد كه آلودگي هوا منجر به كوتاهي قد درختان نيز ميشود.
غياثالدين افزود: با ۱۰درصد كاهش رشد سالانه براي درختان براثر آلودگي هوا، مجموعا ۳۳درصد ارتفاع يك درخت كمتر از زماني است كه در معرض آلوگي هوا نباشد.
وي ادامه داد: كاهش رشد درختان بيشتر براثر گازهاي اكسيد نيتروژن و دي اكسيد گوگرد است كه بارش بارا نهاي اسيدي را منجر ميشود و رشد گياه و درخت را مختل ميكند.
اين متخصص محيط زيست ، معتقد است بيش از ۷۰درصد درختان واقع در حاشيه بزرگراههاي تهران به دليل انباشت لايهاي ازذرات زيانبار روي شاخ و برگشان در حالت "نيمه خشك " قرار دارند.
غياثالدين افزود: با افزايش آلودگي هوا بتدريج گونههاي گياهي سازگار با اقليم تهران از پهن برگ به سوزني برگ تغيير شكل دادهاند.
وي ادامه داد: تغيير گونههاي سازگار از پهن برگ به سوزني برگ خود عامل ديگري براي افزايش آلودگي هوا بوده ، زيرا توان پالايش هوا به وسيله سوزني برگها در مقايسه با پهن برگها، كمتر است.
اين متخصص و استاد دانشگاه، گفت: بررسيها نشان ميدهد كه ماده اكسيدان مه - دود باعث ايجاد لكههاي زرد روي برگهاي سوزني شده و اين برگها زودتر از موعد خزان ميكنند.
"درنتيجه برگ كافي براي توليد مواد غذايي گياه وجود نخواهدداشت و سيستم ريشه صدمه ميبيند و اين به نوبه خود به رشد گياه صدمه زده و گياه را در مقابل حشرات حساس تر ميكند."
اين متخصص گفت: بارانهاي اسيدي افزايش رسوبات اسيدي در خاك درختان را منجر ميشود و بدين ترتيب با ورود اسيد به خاك، فرآيند خاكشويي رخ ميدهد و هوا و غذاي خاك براي رشد درخت از بين ميرود.
غياثالدين افزود: اگرخاك كم عمق باشد و يا داراي مواد غذايي كافي براي حفظ گونههاي مختلف نباشد، رشد درختان و گياه را به كلي مختل ميكند.
وي ادامه داد: در اين شرايط فقط گونههاي به خصوصي به حيات خود ادامه مي دهند و اين خود بهساير گونهها و اكوسيستمها ضرر خواهدرساند وهمه اينها از افزايش آلايندههاي هوا متاثر است.
دكتر "علي جليليان" يك متخصص كشاورزي نيز درباره اثرات آلودگي هوا بر روي گياهان، گفت: آلودگي هوا روي گياهان ممكن است شديد، مزمن و يا نامرئي باشد،اگر تراكم مواد آلودهكننده زيادتر از قدرت تحمل گياه باشد، با توجه به سن و وضعيت گياه و ساير عوامل اكولوژيكي محيط زيست و مدت زمان تماس، اثرات مختلفي بر جاي ميگذارد.
وي افزود: در صورتي كه تراكم مواد آلودهكننده كم و زمان طولاني باشد، اثر قوي ولي مزمن است و در نتيجه آن اندام گياه كوچك ميماند ، قدرت نشو و نماي گياهان چند ساله كم ميشود، تعادل جامعه گياهي بهم ميخورد و تركيب و توزيع گونهها دگرگون ميشود.
وي ادامهداد: درسطح سلولي نيز آثاري ظاهرميشود كه شامل تغيير آنابوليسم و كاتابوليسم و كند شدن اعمال آنزيمي و تغيير رنگدانهها است.
وي گفت: مهمترين اثر غير مستقيم آلودگي هوا روي گياهان از بين رفتن حشرات گرده افشان و در نتيجه كم شدن گرده افشاني گياه ميباشد كه مستقيما عملكرد را كاهش ميدهد.
اين متخصص ادامهداد:ميزان حساسيت گونههاي مختل، گياهي نسبت به آلودگي بسته به غلظت مواد آلودهكننده ، مدت زمان در معرض بودن گياه و سن گياه مقدار حساسيت و خسارت وارده بر گياه متفاوت خواهد بود.
بهگفته وي، در بين گونههاي گياهي تفاوتهاي عمدهاي از لحاظ حد تحمل به انواع مود شيميائي آلودهكننده ديده ميشود.
اين متخصص محيط زيست، گفت: حتي در بين يكگونه نيز حساسيت تمام بوته ها يكسان نيست، با توجه به اين تفاوتها يك متخصص اصلاح نباتات ميتواند ارقام مقاوم را انتخاب و اصلاح نمايد.
جليليان افزود: بسته بهشرايط اقليمي نيزممكن است تفاوتهايي وجود داشته باشد، رطوبت زيادخاك، رطوبت نسبي بالا در هوا و شدت نور زياد خسارت آلودگي را بيشتر ميكند.
" فرشته سادات ميرطاهري" كارشناس مسوول دفتر امور آزمايشگاههاي سازمان حفاظت محيط زيست، گفت: آلودگي صوتي نيز يكي از انواع آلودگي هوا است.
به گفته وي، تحقيقات نشان ميدهد كه رشد گياهان بر اثر سر و صداي بلند كاهش چشمگيري مييابد.
وي افزود: مهاجرت بيموقع حيات وحش و پرندگان، سقط جنين، خونريزي گوش، بياشتهايي، بروز حالت پرخاشگرانه، كاهش شير درحيوانات شيرده و كوتاه شدن طول عمر از جمله اثرات سر و صداي زياد بر جانوران است.
ويادامه داد: از مهمترين آثار آلودگي صوتي و ارتعاشات بر اجسام بيجان خساراتي است كه به نواحي مسكوني و زمين وارد ميشود.
به گفته وي، شكسته شدن شيشه و ايجاد شكاف در ساختمانها از جمله اين اثرات است.
كارشناس مسوول دفتر امور آزمايشگاههاي سازمان حفاظت محيط زيست، گفت:
در جهان صنعتي امروز سر و صداي زيست محيطي شامل سر و صداي ناشي از ترافيك جادهاي ، ترافيك هوايي و قطارها، صنايع ، ساخت و سازها و نيز فعاليتهاي معمول است.
ميرطاهري افزود: بررسيها نشان ميدهد، اولويت اول مشكل آلودگي صوتي در شهرهاي بزرگ ، ناشي از ترافيك است.
وي ادامه داد: صداي خارج از منزل ناشي از صداي هواپيما، وسايل نقليه عمومي و زميني، ساختمانسازي ، صنايع و سروصداي نواحي مسكوني و فعاليتهاي تجاري ، منجر به تاثيرات مستقيم و غيرمستقيم بر سلامت افراد ميشود.
وي گفت: يكيازمهمترين اثرهايآلودگي صوتي كاهش قدرت شنوايي است و اثرات غيرمستقيم آن بر روي انسان شامل كاهش ضربان قلب ، حساسيت عصبي ، گرفتگي عضلاني ، خستگي روحي و جسمي ، سرگيجه و از دست دادن تعادل بدن، امراض قلبي و در نهايت مجموع اين اثرها در انسان ايجاد خستگي وبي حوصلگي ميكند و از بازدهي فكري و جسمي ميكاهد.
در زمستان سالي که گذشت (1386) يخبندان شديد سبب گرديد که دماي 13ـ درجه سانتي گراد براي چند روز آسيب جدي به درختان ميوه و مرکبات در باغ و انبار وارد شود و سبب تلخي ميوه پرتقال گردد.
علت چيست؟ عامل تلخي ماده اي به نام نارنجين مي باشد که در ميوه هاي جوان و نا بالغ بيشتر از ميوه هاي رسيده توليد مي شود. يخبندان سبب افزايش توليد اين ماده و حرکت آن از پوسته به گوشت ميوه مي شود.
نارنجين چيست؟ نارنجين فلاونوئيدي است که داراي ساختمان اگليکون گليکوزيدي است و در گياهان خانواده گل ستاره ، سرخس ، نعناع ، آراليا و برخي گياهان ديگر وجود دارد.
در خانواده مرکبات ، نارنجين در سه جنس سيتروس ، گلامنيا و کامکوات وجود دارد. در جنس سيتروس بيشترين ميزان آن در گريپ فروت و شدوک توليد ميشود. نارنجين در بافت هاي مختلف گياهي شامل برگ ، شاخه هاي در حال رشد ، نهال هاي بذري 1 تا 5 ساله ،بذر جوانه زده و بخش هاي مختلف ميوه توليد ميگردد و پائين ترين غلظت در ريشه ، ساقه ، برگ هاي مسن و بذرها بوجود مي آيد.
کاربرد و اثرات درماني نارنجين :
نارنجين داراي اثرات ضد تومور و ضد سرطان سينه ميباشد. نارنجين سبب حفاظت معده در مقابل زخم هاي ايجاد شده ميشود. به عنوان آنتي اکسيدان و کاهش دهنده چربي خون اهميت فراواني دارد. در آزمايشات بر روي حيوانات ، نارنجين سبب افزايش کارائي جذب دارو ها براي فشار خون بالا ميشود. در کشاورزي از نارنجين به عنوان محرک رشد برخي سبزيجات استفاده مي گردد.
تنش یخزدگی زمانی پیش می آید که درجه حرارت به پایین تر از نقطه انجماد آب(صفر درجه سانتی گراد)تنزل نماید.در اثر این تنش در داخل بافت ها یخ تشکیل می شود.مکانیزم این عمل به شرح زیر می باشد. یخ زدگی آب بین سلولی باعث منفی تر شدن پتانسیل آب بین سلولی نسبت به درون سلول می شود.با توجه به اینکه آب از محل دارای پتانسیل بیشتر به طرف محل دارای پتانسیل آب کمتر حرکت می کند،بنابراین آب درون سلول به فضای بین سلولی که دارای پتانسیل می باشد حرکت می کند.علت این امر برقرار تعادل پتانسیل آب بین سلولی و درون سلولی می باشد.در این حالت برگ ها و سایر اندام های گیاه حالت پلاسمولیز بخود می گیرند.تا این مرحله گیاه آسیب جدی نمی بیند.در واقع مرگ سلولی زمانی اتفاق می افتد که هوا گرمتر می شود.زیرا با ذوب شدن یخ سلول ها،با توجه به اینکه سلول ها جهت تنظیم فشار باید آب جذب کنند و این جذب باعث بالا رفتن فشار تورگر می شود،فشار زیاد به غشا های سیتوپلاسمی آسیب رسانده و آنرا از چند نقطه پاره می کند و لذا سلول بر اثر پارگی غشا از بین می رود.به همین دلیل گیاهان حساس به تنش سرما مانند ذرت،لوبیا و نیشکر به هنگام قرارگیری در معرض دماهای پایین به صورت شل و خیس در می آیندو غشا سلولی آنها بسیار آسیب می بیند.
علائم آفتا ب سوختگي ابتدا روي گوجه فرنگي هاي كال ديده مي شود. اين علائم به صورت بروز نواحي سفيد يا برنزه روشن روي ميوه هايي است كه در معرض آفتاب قرار گرفته اند. نواحي تغييير رنگ يافته چروك خورده و فرورفته اند و اغلب با يك هاله زرد رنگ احاطه شده اند. اين نواحي معمولا در قسمت بالاي ميوه ، جايي كه بيشتر در معرض آفتاب قرار مي گيرد، ديده مي شوند. عارضه آفتاب سوختگي در بوته هايي كه برگهاي پاييني آنها دراثر Septoria يا Early Blight . از بين رفته اند، و ميوه ها به شدت در معرض نور خورشيد قرار گرفته اند، ديده مي شود. بخشهاي آسيب ديده ميوه ممكن است توسط پاتوژن هاي ثانويه مورد حمله قرار گيرند.
كنترل : مراقب باشيد كه در موقع برداشت يا هرس كردن، ميوه ها در معرض نور مستقيم خورشيد قرار نگيرند. داربست ها را طوري بببنديد كه ميوه ها در معرض خورشيد نباشند. استفاده از قارچكش ها و مبارزه با بيماري هاي برگي از نابود شدن برگها جلوگيري مي كند. از كلتيوار هايي استفاده كنيد كه پوشش برگي مناسبي دارند.
علی درویش زاده
پوسيدگي گلگاه عارضه اي است كه با كمبود موقتي كلسيم موجود در گياه مرتبط است و با تغييرات رطوبتي خاك تشديد مي شود . اگر ميزان آب محدود باشد، رشد گياه كند مي شود و متعاقبا جذب مواد غذايي نیز كاهش مي يابد. اين موضوع باعث كاهش غلظت كلسيم در گياه مي گردد زيرا كلسيم توسط جريان آب در گياه جابجا مي شود. به همين دليل بخشهايي از گياه كه سريع تر تعرق مي كنند، بيشترين ميزان كلسيم را دريافت مي نمايند.اين نواحي معمولا برگهاي بزرگ هستند كه به خاطر اندازه شان تعرق زيادتري دارند. به اين ترتيب ميوه هاي در حال رشد، كمترين ميزان كلسيم مورد نياز خود را دريافت مي كنند. استرس هاي رطوبتي اي كه حتي در نتيجه پژمردگي هاي جزئي گياه بوجود مي آيد، براي ايجاد كمبود كلسيم كافي است. زماني كه رطوبت به حد مناسب مي رسد، گياه رشد طبيعي خود را از سر مي گيرد. ولي جذب كلسيم هنوز كند است و گياهي كه به سرعت در حال بزرگ شدن است، كلسيم كافي براي رشد خود دريافت نمي كند. كاربرد كودهاي نيتروژنه به صورت آمونيوم نيز مستقيما بر جذب كلسيم در گياه گوجه فرنگي تاثير مي گذارد و باعث كاهش جذب كلسيم و تجمع آن در بافتهاي برگ گوجه فرنگي مي گردد. در ضمن قطع شدن ريشه ها نيز باعث اين عارضه مي شود.
|
گروههاي فعال در ساختار مولكول هاي زيستي شامل | |||||||||||||
|
گروه كربوكسيل –COOH
|
عنصر پتاسيم مانند نيتروژن و فسفر از جمله عناصر غذايي پرمصرف ضروري براي گياه به شمار مي رود و ميوه هايي كه با مقادير كافي پتاسيم تغذيه مي شوند، درشت تر شده و بافت خارجي درشت تري پيدا مي كنند. ريزش قبل از بلوغ، ترك خوردن، چين خوردن و قاچ شدن ميوه از علايم مرتبط با كمبود پتاسيم هستند و كمبود شديد اين عنصر منجر به كاهش رشد برگها، خشك شدن سرشاخه ها و كاهش محصول مي شود.اين مقاله مي افزايد: به منظور بررسي تاثير ميزان پتاسيم بر عملكرد و كيفيت ميوه ليمو، در يكي از باغات ميناب با ميزان پتاسيم قابل جذب 45 اصله درخت هم سن با وضعيت ظاهري مشابه انتخاب شد.نتايج آزمايشات نشان داد كه با مصرف 5/0 و 1 كيلوگرم سولفات پتاسيم براي هر درخت، به ترتيب 5/2 و 8/3 تن در هكتار به محصول ليمو اضافه شد و وزن هر عدد ميوه 18 و 21 درصد افزايش و درجه شيريني آنها نيز افزايش يافت.همچنين در درختاني كه كاربرد سولفات پتاسيم انجام گرفته بود، درصد تبديل گل به ميوه افزايش يافت و درصد ريزش گلها نيز با كاهش زيادي روبرو شد
