تشخيص ، پراكندگي و الگوي الكتروفورزي ويروس تريستزاي مركبات (CTV) در جنوب ايران

وجود ويروس تريستزاي مركبات (Citrus tristeza virus, CTV)، براساس علائم روشني رگبرگ در ليموترش و ساقه آبله‌اي در نارنگيهاي پيوند شده روي ليموترش ، مشاهدهء پيكره‌هاي رشته‌اي خمش‌پذير با الكترون ميكروسكپي عصارهء اين گياهان و آزمايش سرولوژيكي اليزا (DAS-ELISA) در استانهاي فارس و بوشهر به اثبات رسيد. ويروس از بافتهاي درختان نارنگي محلي پيوند شده روي ليموترش كه به طور طبيعي آلوده شده بودند، به وسيلهء دوبار رسوب دادن با پلي‌اتيلن گليكول (PEG) و سپس يك بار سانتريفوژ كردن در ستون داراي شيب چگالي مخلوط سوكروز و سولفات سزيوم، خالص‌سازي شد. آمودهء خالص‌سازي شده داراي طيف جذبي مشابه طيف جذبي نوكلئوپروتئينها بود و مشاهدهء الكترون ميكروسكپي اين آموده وجود پيكره‌هاي رشته‌اي خمش‌پذير را نشان داد. همچنين آزمايش اليزا وجود ويروس تريستزا را در اين آموده اثبات كرد. با تزريق زيرجلدي ويروس خالص شده به خرگوش ، آنتي‌سرمي عليه آن توليد شد. آنتي‌سرم بدست آمده پس از جذب با عصارهء گياه سالم در آزمايش نشت دوطرفه در آگار حاوي SDS فقط در مقابل نمونه‌هاي آلوده به CTV يك خط رسوب تشكيل داد. اين آنتي‌سرم پس از جذب با آمودهء گياه سالم و جداسازي گاماگلوبولين و تهيه آنتي‌بادي متصل به آنزيم در آزمايش DAS-ELISA مورد استفاده قرار گرفت كه در اين آزمايش ، استفاده از رقتهاي 1/900 آنتي‌بادي و 1/300 آنتي‌بادي متصل به آنزيم مناسب تشخيص داده شد. الكتروفورز پروتئين آموده‌هاي خالص‌سازي شده در ژل‌پلي‌اكريل آميد داراي دودسيل سولفات سديم (SDS-PAGE) در مورد تمام جدايه‌ها دو نوع پروتئين نشان داد. يكي از پروتئينها با وزن مولكولي 35500-36300 دالتون در عصارهء گياه سالم نيز مشاهده مي‌شد ولي پروتئيني با وزن مولكولي 22500-23000 دالتون فقط در عصارهء گياهان آلوده وجود داشت . بررسي پوست تنه در قسمت پايه، پوست تنه در قسمت پيوندك ، پوست شاخه‌هاي دوساله، پوست شاخه‌هاي جديد، دمبرگ و آلبيدو ميوهء 11 اصله نارنگي پيوند شده روي ليموترش با روش اليزا نشان داد كه پوست تنه در قسمت پيوندك و پوست شاخه‌هاي دوساله بيشترين مقدار ويروس را دارا هستند. پراكندگي CTV در مناطق مهم مركبات كاري استان‌هاي فارس و بوشهر، بر روي گونه‌ها و رقمهاي مختلف مركبات با استفاده از روش اليزا مورد بررسي قرار گرفت . از 646 درخت مورد آزمايش 242 درخت آلوده تشخيص داده شد. در ميان مناطق مختلف جهرم، خفر، كازرون، فسارود و جنت‌شهر داراب از استان فارس و دالكي، رودفارياب ، خائيز و جم از استان بوشهر و در ميان ارقام مختلف پرتقال، ليموشيرين، ليموترش ، نارنگي محلي، آنشو، نارنگي خاري و نارنگي كلمانتين آلوده تشخيص داده شد. آزمايشهاي انجام شده نشان داد پراكنش CTV در مناطق مختلف و روي رقمهاي مختلف مركبات جنوب ايران نسبتا وسيع است . وجود درختان ليموترش آلوده در نقاط دورافتاده نشان مي‌دهد كه CTV نه تنها احتمالا در سالهاي اخير همراه با رقمهاي جديد مركبات وارد منطقه شده، بلكه ممكن است از زمانهاي خيلي دور نيز در منطقه وجود داشته است . همچنين آلودگي ليموترش امكان وجود ناقل ويروس در منطقهء جنوب كشور را مطرح مي‌سازد. بنابراين آنچه كه لازم است از اين پس مورد مطالعه قرار گيرد علاوه بر پيگيري نقش ناقلين احتمالي، ميزان خسارت ناشي از CTV در درختان مركبات و نوع سويه‌هايي است كه در منطقهء جنوب وجود دارد.